Dzierżawa gruntu rolnego po jego zakupie – kiedy wymagana jest zgoda KOWR?

Spis treści

Zakup nieruchomości rolnej nie zawsze oznacza, że jej nowy właściciel może swobodnie zdecydować o sposobie dalszego wykorzystania gruntu. Ograniczenia wynikające z ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego („UKUR”) dotyczą bowiem nie tylko samego nabywania nieruchomości rolnych, ale również ich późniejszego zbywania oraz oddawania w posiadanie innym podmiotom.

Zagadnienie to ma szczególne znaczenie dla przedsiębiorców, spółek prawa handlowego oraz inwestorów nabywających nieruchomości rolne w celu realizacji przyszłych przedsięwzięć gospodarczych. W praktyce zdarza się, że spółka kupuje grunt przeznaczony pod inwestycję przemysłową, magazynową lub energetyczną, jednak rozpoczęcie realizacji projektu planowane jest dopiero za kilka lat. Do tego czasu właściciel chciałby wydzierżawić nieruchomość rolnikowi, który będzie prowadził na niej działalność rolniczą. Choć takie rozwiązanie może wydawać się racjonalne z ekonomicznego punktu widzenia, nie zawsze jest dopuszczalne bez uzyskania zgody Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa („KOWR”).

Zgodnie z art. 2b ust. 2 UKUR nabywca nieruchomości rolnej co do zasady nie może oddać jej w posiadanie innemu podmiotowi przez okres pięciu lat od dnia nabycia. Ograniczenie to obejmuje również zawarcie umowy dzierżawy.

Ustawa przewiduje jednak wyjątki od wskazanego zakazu, a w określonych przypadkach dopuszcza możliwość uzyskania zgody Dyrektora Generalnego KOWR na wcześniejsze oddanie nieruchomości w posiadanie innemu podmiotowi.

Przed zawarciem umowy dzierżawy konieczne jest zatem ustalenie, czy nieruchomość podlega ograniczeniom UKUR, czy znajduje zastosowanie ustawowy wyjątek oraz czy planowana czynność wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego.

Czy można wydzierżawić grunt rolny bezpośrednio po jego zakupie?

Możliwość wydzierżawienia nieruchomości rolnej bezpośrednio po jej nabyciu zależy przede wszystkim od tego, czy nowy właściciel podlega obowiązkom określonym w art. 2b UKUR.

Zgodnie z art. 2b ust. 1 UKUR nabywca nieruchomości rolnej jest co do zasady zobowiązany do prowadzenia gospodarstwa rolnego, w skład którego weszła nabyta nieruchomość, przez okres co najmniej pięciu lat od dnia jej nabycia. W przypadku osoby fizycznej ustawodawca przewidział dodatkowo obowiązek osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Jednocześnie art. 2b ust. 2 UKUR stanowi, że w tym okresie nieruchomość nie może zostać zbyta ani oddana w posiadanie innym podmiotom. Oznacza to, że właściciel nieruchomości rolnej objętej wskazanym ograniczeniem nie może swobodnie zawrzeć umowy dzierżawy, nawet jeżeli dzierżawca zamierza wykorzystywać grunt zgodnie z jego rolniczym przeznaczeniem.

W praktyce szczególne znaczenie ma rozróżnienie obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego od zakazu oddawania nieruchomości w posiadanie innym podmiotom. Są to dwa odrębne obowiązki, które mogą mieć znaczenie dla oceny dopuszczalności planowanego sposobu wykorzystania gruntu.

Samo zapewnienie, że na nieruchomości nadal będzie prowadzona działalność rolnicza, nie oznacza bowiem, że właściciel może przekazać jej posiadanie innemu podmiotowi bez uwzględnienia art. 2b ust. 2 UKUR.

Czy pięcioletni zakaz dzierżawy dotyczy każdej nieruchomości rolnej?

Nie każda nieruchomość rolna podlega pięcioletniemu ograniczeniu wynikającemu z art. 2b UKUR.

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana nieruchomość stanowi nieruchomość rolną w rozumieniu ustawy oraz czy nie została objęta jednym z wyłączeń przewidzianych w art. 1a UKUR.

Istotne znaczenie ma również sposób nabycia nieruchomości, jej powierzchnia oraz położenie.

Nieruchomości, w których użytki rolne zajmują mniej niż 0,3 ha

Przepisy UKUR przewidują wyłączenie dotyczące określonych nieruchomości rolnych, w których powierzchnia użytków rolnych jest mniejsza niż 0,3 ha.

Jeżeli nieruchomość korzysta z wyłączenia spod stosowania UKUR, nie znajduje do niej zastosowania również pięcioletni zakaz oddawania nieruchomości w posiadanie innym podmiotom.

Należy jednak pamiętać, że ocena możliwości zastosowania wyłączenia powinna uwzględniać rzeczywisty przedmiot nabycia oraz właściwe dane ewidencyjne. Nie można automatycznie utożsamiać powierzchni pojedynczej działki ewidencyjnej z powierzchnią nieruchomości w rozumieniu przepisów prawa.

Kiedy można wydzierżawić grunt rolny bez zgody KOWR?

Ustawodawca przewidział w art. 2b ust. 4 UKUR określone przypadki, w których obowiązki dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz zakaz zbywania i oddawania nieruchomości w posiadanie nie znajdują zastosowania.

Oznacza to, że w określonych sytuacjach właściciel nieruchomości rolnej może zawrzeć umowę dzierżawy przed upływem pięciu lat od jej nabycia bez konieczności uzyskiwania zgody KOWR na podstawie art. 2b ust. 3 UKUR.

Zakres ustawowych wyjątków zależy między innymi od sposobu nabycia nieruchomości, jej położenia oraz charakteru podmiotu będącego właścicielem.

Nieruchomość nabyta w drodze dziedziczenia

Jednym z istotnych wyjątków są określone przypadki nabycia nieruchomości rolnej w drodze dziedziczenia lub działu spadku.

Jeżeli w danej sytuacji znajduje zastosowanie wyłączenie przewidziane w art. 2b ust. 4 UKUR, nowy właściciel nie jest zobowiązany do przestrzegania pięcioletniego zakazu oddawania nieruchomości w posiadanie innym podmiotom.

Może to umożliwiać zawarcie umowy dzierżawy bez konieczności uzyskiwania zgody KOWR.

W praktyce konieczne jest jednak ustalenie dokładnej podstawy nabycia nieruchomości, ponieważ skutki prawne mogą różnić się w zależności od charakteru czynności prowadzącej do nabycia własności.

Nieruchomości położone w granicach administracyjnych miasta

Kolejny istotny wyjątek dotyczy nieruchomości rolnych o powierzchni mniejszej niż 1 ha, które w dniu nabycia były położone w granicach administracyjnych miasta.

W odniesieniu do takich nieruchomości obowiązki wynikające z art. 2b ust. 1 i 2 UKUR co do zasady nie znajdują zastosowania.

Przykładowo spółka, która nabyła nieruchomość rolną o powierzchni 0,5 ha położoną w granicach administracyjnych miasta, może być uprawniona do jej wydzierżawienia bez konieczności uzyskania zgody na podstawie art. 2b ust. 3 UKUR.

Istotne znaczenie ma przy tym położenie nieruchomości w dniu jej nabycia, a nie wyłącznie w chwili planowanego zawarcia umowy dzierżawy.

Zgoda KOWR na oddanie nieruchomości rolnej w dzierżawę

Jeżeli nieruchomość rolna podlega pięcioletniemu ograniczeniu wynikającemu z art. 2b ust. 2 UKUR i nie zachodzi żaden z ustawowych wyjątków, jej wydzierżawienie przed upływem tego okresu wymaga co do zasady uzyskania zgody Dyrektora Generalnego KOWR.

Podstawę prawną stanowi art. 2b ust. 3 UKUR, zgodnie z którym zgoda może zostać wydana w drodze decyzji administracyjnej na wniosek nabywcy nieruchomości rolnej. Przesłanką uzyskania zgody jest wystąpienie ważnego interesu właściciela nieruchomości albo interesu publicznego.

Ważny interes właściciela nieruchomości

Ważny interes właściciela może wynikać z określonych okoliczności osobistych, majątkowych lub gospodarczych, które uzasadniają potrzebę czasowego przekazania nieruchomości w posiadanie innemu podmiotowi.

W przypadku przedsiębiorców znaczenie mogą mieć przykładowo nieprzewidziane okoliczności wpływające na możliwość samodzielnego prowadzenia działalności rolniczej albo istotne zmiany sytuacji gospodarczej.

Nie oznacza to jednak, że każda zmiana planów inwestycyjnych lub zamiar uzyskiwania przychodów z dzierżawy stanowią wystarczającą podstawę do wydania zgody.

Konieczne jest przedstawienie szczegółowego uzasadnienia oraz dowodów potwierdzających występowanie szczególnych okoliczności.

Interes publiczny

Alternatywną przesłanką uzyskania zgody jest wystąpienie interesu publicznego.

Może on mieć znaczenie między innymi w przypadku nieruchomości związanych z realizacją przedsięwzięć infrastrukturalnych lub innych inwestycji służących zaspokajaniu określonych potrzeb społecznych.

Nie każda inwestycja gospodarcza stanowi jednak realizację interesu publicznego w rozumieniu art. 2b ust. 3 UKUR.

W praktyce konieczne jest wykazanie konkretnego związku pomiędzy planowanym oddaniem nieruchomości w posiadanie a realizacją określonego celu publicznego.

Uzyskanie zgody KOWR na dzierżawę nieruchomości rolnej wymaga zatem wykazania ustawowych przesłanek, a nie wyłącznie przedstawienia ekonomicznego uzasadnienia planowanej czynności.

Czy można wydzierżawić grunt rolny spółce z tej samej grupy kapitałowej?

W praktyce grup kapitałowych nieruchomości są często nabywane przez spółki celowe, natomiast ich faktyczne wykorzystanie następuje przez inne podmioty należące do tej samej grupy. Może to prowadzić do sytuacji, w której spółka będąca właścicielem nieruchomości rolnej zamierza wydzierżawić grunt spółce powiązanej, przykładowo prowadzącej działalność produkcyjną lub inwestycyjną.

Z perspektywy art. 2b ust. 2 UKUR zasadnicze znaczenie ma jednak fakt oddania nieruchomości w posiadanie innemu podmiotowi. Samo istnienie powiązań kapitałowych lub osobowych pomiędzy właścicielem a przyszłym dzierżawcą nie oznacza, że ograniczenia wynikające z UKUR przestają mieć zastosowanie. Spółki należące do tej samej grupy kapitałowej pozostają bowiem odrębnymi podmiotami prawa.

W konsekwencji wydzierżawienie nieruchomości rolnej przez spółkę zależną na rzecz spółki dominującej albo innej spółki z grupy może wymagać uzyskania zgody KOWR, jeżeli nieruchomość podlega pięcioletniemu ograniczeniu.

Jakie są konsekwencje wydzierżawienia gruntu rolnego bez wymaganej zgody KOWR?

Naruszenie ograniczeń wynikających z UKUR może prowadzić do istotnych konsekwencji prawnych.

W przypadku oddania nieruchomości rolnej w posiadanie innemu podmiotowi przed upływem pięciu lat, bez wymaganej zgody KOWR, konieczne jest uwzględnienie sankcji przewidzianych w art. 9 UKUR. W szczególności w określonych przypadkach KOWR może wystąpić do sądu o nabycie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Nie oznacza to automatycznej utraty własności w każdym przypadku naruszenia obowiązków ustawowych, jednak ryzyko wszczęcia odpowiedniego postępowania powinno być uwzględniane przy ocenie skutków nieuprawnionego oddania gruntu w posiadanie.

Podsumowanie – kiedy można wydzierżawić grunt rolny po jego zakupie?

Możliwość wydzierżawienia nieruchomości rolnej bezpośrednio po jej zakupie zależy przede wszystkim od tego, czy nowy właściciel podlega pięcioletniemu ograniczeniu wynikającemu z art. 2b ust. 2 UKUR. Jeżeli nieruchomość objęta jest wskazanym ograniczeniem, jej oddanie w posiadanie innemu podmiotowi przed upływem pięciu lat wymaga co do zasady uzyskania zgody Dyrektora Generalnego KOWR, chyba że zastosowanie znajduje jeden z ustawowych wyjątków.

Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa prawnego ma prawidłowe ustalenie zakresu obowiązków wynikających z UKUR oraz uzyskanie wymaganej zgody przed oddaniem nieruchomości w posiadanie dzierżawcy.

Call Now Button