Spis treści
Artykuł 299 Kodeksu spółek handlowych reguluje kwestię odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.) za jej zobowiązania. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej długi. Taka odpowiedzialność ma charakter subsydiarny, co oznacza, że członkowie zarządu ponoszą ją dopiero wtedy, gdy wierzyciel nie jest w stanie wyegzekwować należności bezpośrednio od spółki.
Przesłanki odpowiedzialności
Aby wierzyciel mógł dochodzić roszczeń od członków zarządu, muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki:
- Bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce: Wierzyciel musi wykazać, że podjął próbę wyegzekwowania długu od spółki, ale okazała się ona bezskuteczna. Najczęściej dowodem na to jest postanowienie komornika o bezskutecznej egzekucji.
- Istnienie długu w czasie pełnienia funkcji: Członek zarządu odpowiada za zobowiązania spółki, które powstały w okresie, gdy pełnił swoją funkcję. Warto podkreślić, że odpowiedzialność ta nie jest ograniczona jedynie do długów spółki, za które członek zarządu odpowiadał bezpośrednio w chwili ich powstania. Odpowiada on za wszystkie zobowiązania, które istniały w czasie pełnienia przez niego funkcji.
Wyłączenie odpowiedzialności
Kodeks spółek handlowych przewiduje jednak okoliczności, które pozwalają na uwolnienie się od odpowiedzialności. Członek zarządu może się od niej zwolnić, jeżeli wykaże, że:
- Złożono wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie: Najważniejszym wyjątkiem jest wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony w odpowiednim terminie. Zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego, dłużnik ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (czyli stał się niewypłacalny).
- Niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy.
- Pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego, albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody: Oznacza to, że nawet gdyby wniosek o upadłość został złożony na czas, majątek spółki byłby na tyle niski, że wierzyciel i tak nie mógłby zaspokoić swoich roszczeń.
Inne możliwości ograniczające odpowiedzialność
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) członków zarządu: Poza prawnymi mechanizmami obrony, członkowie zarządu mogą również skorzystać z ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej, często określanego jako ubezpieczenie D&O (Directors and Officers Liability). Jest to polisa ubezpieczeniowa, która chroni majątek osobisty członków zarządu, rady nadzorczej, prokurentów oraz innych osób pełniących funkcje kierownicze w spółce.
Należy jednak pamiętać, że ubezpieczenie D&O ma swoje ograniczenia. Polisy zazwyczaj nie obejmują odpowiedzialności za:
- umyślne działania,
- oszustwa i czyny popełnione z zamiarem wyrządzenia szkody,
- szkody wyrządzone na rzecz samej spółki,
- grzywny i kary o charakterze publicznoprawnym.
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej jest więc istotnym elementem zarządzania ryzykiem w spółce. Stanowi ono dodatkową warstwę ochronną, która, choć nie zwalnia członka zarządu z prawnej odpowiedzialności na podstawie art. 299 KSH, zapewnia wsparcie finansowe w przypadku dochodzenia roszczeń, chroniąc tym samym jego prywatny majątek.
Charakterystyka odpowiedzialności
Odpowiedzialność członków zarządu jest subsydiarna, co oznacza, że wierzyciel ma prawo dochodzić swoich roszczeń od nich dopiero po bezskutecznej egzekucji z majątku spółki. Odpowiedzialność ta jest również solidarna. Oznacza to, że wierzyciel może dochodzić całości długu od jednego, kilku lub wszystkich członków zarządu. Wszyscy członkowie zarządu, którzy pełnili funkcję w okresie powstania długu, odpowiadają za niego solidarnie. Ponadto, odpowiedzialność członka zarządu jest odpowiedzialnością cywilnoprawną, opartą na zasadzie winy. Wierzyciel musi wykazać, że członek zarządu nie dopełnił swoich obowiązków, które mogłyby zapobiec powstaniu długu.
Podsumowanie
Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o., uregulowana w art. 299 Kodeksu spółek handlowych, stanowi kluczowy element ryzyka związanego z pełnieniem tej funkcji. Członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem osobistym, gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna. W celu uniknięcia tej odpowiedzialności, niezbędne jest przede wszystkim podjęcie działań w odpowiednim czasie, a zwłaszcza złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, gdy stanie się ona niewypłacalna. Dodatkowym narzędziem, które pozwala na skuteczne zarządzanie ryzykiem, jest ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Chociaż nie wyłącza ono odpowiedzialności prawnej, zapewnia ochronę finansową w przypadku roszczeń.